AG TOPLUMU VE RISK TOPLUMU

Ag kelimesini çok degisik anlamlarda kullaniyoruz. Iplik, sicim, tel gibi ince seylerden yapilmis örgüden yapilana balik agi; futbol sahalarinda kale direklerinin arkasina geçirilen filelere kale agi; ülkeyi bir bastan bir basa dösenen demir yollarina demir agi; örümcegin salgilariyla ustalikla olusturdugu ürüne örümcek agi; tuzak kurmaya ag; iletisimde internet agi ve telekomünikasyon agi demekteyiz. Dahasi pantolon veya külotun apis arasina gelen yere de ag denmektedir. Agim yirtildi, agim söküldü deriz.Sosyolojide toplum için Endüstri Toplumu, Modern Toplum ve Bilgi Toplumu gibi adlandirmalarin yanina son dönemde “Ag Toplumu” da toplum tiplerine eklenmistir.Ispanyol sosyolog Manuel Castells’e göre : “Ag toplumu birbirine baglanmis küresel bir topluluktur.”Amerikali sosyolog Amital Etzioni da ag toplumunu, internet tabanli çevrimiçi topluluk üyeleri ayni degerlere bagli olmasi ve bunlari paylasmasi kosuluyla mesru topluluk formlari içinde sayar. Ve ag toplumunu kabul eder.Endüstri çagini geride birakan insan, enformasyon ve bilgiyi temel alan “Enformasyon Çagi’na ulasti. Ag, yerkürede ülke sinirlarini asan internet tabanli teknolojilerin ön plana çikmasidir. Eger bu ag ülke sinirlariyla degil de yerküreyi kapsiyorsa buna bir diger ifadeyle küresel ag da denmektedir. Küresel ag, sonuçta küresellesmeyi meydana getirmektedir.Dünyamiz örümcek agi gibi internet agiyla örülmüstür. Bu ag sayesinde Ag toplumu olustu. Ag toplumunda insan, mali verilerini, sohbet odalarini, eglence servislerini ve çevrimiçi alisverislerini bu yolla yapiyor.Bu durum insanin siyasi, ekonomik ve sosyal alanda yasama tarzini etkilemektedir.  Diyelim ki e-posta, Facebook, Twitter gibi sosyal ag siteleri, su kadar kayitli üyem var diyerek sanal  “Ag Devleti” kurmaktadirlar. Ag devletleri meydana geldi diyebiliriz.Bu ag sitelerine disinda kalmak imkânsiz. Maas alacaksiniz sizin bankaniz bir aga katilmissa siz disarda kalamazsiniz. Bu sizin kontrol edilmeniz demektir. Ag devletinde gelirler paylasilmamaktadir. Su an dünyanin en zenginleri sosyal ag sahipleridir.Küresellesme sonucunda insan kendi elleriyle hemen her alanda yasama biçimini, disarida kalmamak ugruna egemenligini aga vermistir. Fert kendi kontrolünü kaybetme, toplumuna yabancilasma ve küresel toplumun üyesi haline dönüsme durumuyla karsi karsiyadir. Ag devletinin sanal yurttasi olmak için insan aga takilmis ya da aga düsmüstür. Bu durum onda örümcek agina düsmüs bir sinek gibi olma duygusunu yasatir.  Buna ilave olarak da kendi toplumundan kaçan insanda güven azligi, iyi niyet ve dostluk azalir. Hem kendine yabancilasmistir hem de kendi toplumuna karsi insani baglar zayiflar. Dâhil olmak istedigi topluma karsi ise iyice yabancidir. Iki arada bir derededir.Ünlü Alman sosyolog Ulrich Beck’in ifadesiyle ag toplumu sonuçta bir Risk Toplumudur. Kontrol edilebilirligin ötesine geçmis bir dünyada yasiyoruz. Artik hiçbir sey sabit görünmüyor. Risklere verilecek uygun cevap hakkinda bilim insanlari ve politika üreticileri arasinda çeliskiler bas gösteriyor. Kurumlar ve uzmanlara duyulan sayginin yitirilmesi belirsizlik ve süphe doguruyor; kontrol edilebilirligin ötesine geçmis bir dünyada yasadigimizdan korkmaya basliyoruz. Durum bu olunca, ne bilim, ne de iktidardaki politika, riskleri rasyonel olarak tanimlayabilecek veya kontrol edebilecek konumda gözükmüyor.Bu kadar enformasyonun çogalmasiyla ag sayesinde medya göz boyama, gerçekleri saptirma yoluyla bizi aptal yerine koyabilir ya da aptallastirir. Insan bunca bilgi, resim, obje ve olaylar karsisinda gerçekler anlamini yitirebilir. Hele hele kasaba siyasetçisinin çabasiyla medya mizikaci kardeslere çevrilebilir, o da takipçisini ve izleyicisini kendine benzeterek mizikaci kardesler toplumu olusturabilir.Su an için dünyanin en güçlü devleti olan Amerika Birlesik Devletleri Devlet Baskani Donald Trump’un Twitter hesaplari kapatiliyorsa diger insanlarin zayifligini ve hiçligini bir düsünün!Bunu içindir ki, insanligin geldigi bu noktada riskler yokmus veya küçükmüs gibi davranarak sorumluluktan ne sirketler ne de hükümetler kaçamaz. Yine evet bir risk altindayiz, bu gidis kötüye gidiyor diyerek hiçbir önlem almamak ve sorunlari umursamamak hiç kimsenim hakki degildir.Türkiye’nin siyasi kurumlari kendi yurttasinin haklarini, çok da iyi niyetli olmayan hele hele yabanci ülke ag sahiplerinin insafina birakmamalidir. Kendi iletisim agini ahlaki ve hukuki temellere dayali olusturmalidir. Bu konuda geç kalmamalidir.Ancak su gerçegi de unutmamak gerekir.  Internet agi, hayatin her alanini kolaylastirdi, kapali bir yerküre anlayisindan daha ötelerdeki insanlarla iletisim kurma, bilgi alma, bilgi aktarma yolunu açti. Kapali diktatörlük ve tiranlik içinde olan toplumlar zaman zaman dis dünyaya sesini ancak ag sayesinde duyurmaktadir.Yine bu kadar hayati kolaylastiran araçlar vasitasina sahip olan ag toplumuyla, barisçi yollarla birbirlerini anlayan insan topluluklari olusturulabilir. Bilgi edinme, iletisim ve haberlesme parmaklarimizin arasinda.Insanlik kendisi için olan riskleri ahlaki ve vicdani bir katilimla kendi hayrina çevirebilir. Çevre sorunlarini, iklim degisikligini, kapitalizm ve küresel kâr arayisinda daha yoksul milletlerin kaynaklarini ve is gücünü sömürerek olusan gelir dagilimindaki adaletsizligi, salginlari, küresellesmeyi ve internet agindaki tekellesmeyi sürekli siyasi nutuklarla ertelemeden çözebilmede ag toplumu ise yarayabilir. Ag toplumunda gözbagcilik olmadan, düs kirikligina kapilmadan yasamak gerekir.Ag toplumunun getirdigi en büyük risklerden birisi de ailedeki baglarin kopmasidir. Güçlü bireysel haklar,  güçlü sosyal sorumluluklar getirir. Egitim yuvalari çamasir makinasi gibi beyin yikama ve ideoloji asilama yeri olmadan insan merkezli ahlak egitim sunmalidir. Ailelerde bosanmalar en aza indirilerek, çocuklarin anane ve babasiz büyümelerinin önüne geçilmelidir.  Aile temelde daha esitlikçi ve daha hakkaniyetçi anlayisla, kendini yeniden sorgulayarak insan merkezli aile kavrami üzerine düsünmelidir. Insan çaresiz birakilmamalidir.  Hele hele çocuk hiç birakilmamalidir. Gerek birey, gerek egitim yuvasi, gerek aile, gerek ibadet haneler, gerek medya ve son olarak da cemiyet neyin iyi ve neyin kötü oldugunu söylemelidir.Iyilikte yarisma amaç olmalidir. Ag toplumu insanligin yararina bu birlikteligi iyilige, güzellige çevirerek kolektif davranmayi gerçeklestirebilir.Amerikali sosyolog Amital Etzioni der ki:  “Duyarli bir toplulugun  ahlaki ölçütleri, tüm üyelerinin temel insani ihtiyaçlarini karsilayan bir topluluktur.”Bugün insanligin geldigi en büyük sorun, ahlaki bir çevrede yasayamamasidir.  Covit-19 asisinda bile bunu basaramamaktadir.Ilahi yasa söyle seslenir: “Allah yolunda mallarinizi harcayin/paylasin. Kendinizi kendi ellerinizle tehlikeye atmayin. (Daima da) iyilik edin. Allah muhakkak iyilik edenleri sever.”Bakara,195.