DELILIGE METHIYE

Bugünlerde basinda delilik üzerine birçok söz söylendi.Kasgarli Mahmut’un Dîvânu Lügâti’t Türk de deli sözcügü; telü, teli= delü, deli olarak geçer.Deli Türkçe bir kelimedir. Farsça divane, Arapça mecnun, Latince ’de dalivus anlamlarinadir.Sözlükte deli kelimesini birçok anlamlarda kullaniriz.Deli; akil ve suuru yerinde olmayan, mecnun, divane, meczup anlaminda.Deliden korkmayan delidir.Bir de; zorlu, söz ve davranisinda korkusuz olana deli denir.Yigidin delisi makbul olur.Bir baska anlamda; tutum ve davranislarinda asirilik, taskinlik görülenler için kullanilan çilgin anlaminadir.Ne deli adam, hiç akillanmadi!Deli + kanli= Delikanli. Son yüz yilda dünyada ve bizde gençleri ideolojik olaylara sürükleyerek onlarin heyecanlarindan hem de hayat karsi uyanan sezgilerinden ve bilincinden nemalanan sinsi bir o kadar da zeki bazi kötü niyetli her türden çevreler oldu. Keske bunlarin bu heyecanlari, bilinç uyanislari ve hayalleri bilimde, sanatta ve yararli islerde kullanilip çarçur edilmeseydi!  Maalesef edildi.Yine bir baska ifadeyle deli: Bir seye fazla merakli veya tutkun. Düskün.Okuma delisi,  âsiklarin deliligi, delice sevmek. Deli gönlüm laf dinlemez deriz.Yunus Emre’nin dedigi gibi:Tastin yine deli gönül.Sular gibi çaglar misin?Aktin yine kanli yasim.Yollarimi baglar misin?Coskun, azgin, gür anlaminda deli sözcügünü kullaniriz.  Tabiat için deli irmak, deli orman denir.Insan için delibalta, delifisek deriz. Delice, delicesine eglendik…..En son olarak da deli sözcügü;  Osmanli ordusunun en gözü peklerden seçilmis fedai bölükleri.Kâtip Çelebi söyle der:  Onlarin arkasindan iki yüz deli, iki yüz gönüllü geçti.Yazimin basligi 1466-1536 tarihleri arasinda yasamis Hollandali ilahiyatçi düsünür Desiderius Erasmus Roterodamus’un 1509’da kaleme aldigi Delilige Methiye adli eserinden mülhemdir.Milli Egitim Bakanligi, Erasmus’un bu eserini Nusret Hizir’a çevirterek 1988 yilinda yayinlamistir.Erasmus,  Avrupa’yi kasip kavuran Katolik ve siyasi bagnazliga karsi mizah dilini kullanarak  “Hakikati gülerek söyleme” yöntemini kullanmistir.Burada bizim methettigimiz delilik, “Hakikati gülerek söyleyen”,  “Söz ve davranisinda korkusuz” olan insandan bahsetmekteyiz.Homeros kör olmasina ragmen su sözü söyler: “Deli, kendi zararina olarak bilge olmagi ögrenir.”Hemen tüm peygamberler, düsünürler, sanatçilar ve bilginler o toplumun delisi olmuslardir.Kur’an’da birçok ayette Müsrikler/Tanri’ya ortak kosanlar ve Mekke halki Kuran’in deli sözü oldugu ve Hz Muhammed’in deli ve kâhin oldugunu öne sürerler.Bu anlayisa Kuran su ayetlerle cevap verir:“Çünkü bu arkadasiniz bir deli/mecnun degil.” Tekvin /22“Öyleyse [ey Muhammed, bütün insanlara] ögüt ver: çünkü Rabbinin rahmetiyle, sen ne bir kâhinsin/falcisin, ne de bir deli.” (Tur, 52/29).“Düsünmediler mi ki yillarca beraber olduklari o Tanri elçisinde delilikten eser yoktur; o ancak kesin bir uyaricidir.” Araf 184.“Bir kâhinin sözü de degildir o. Ne kadar da az arastirip düsünüyorsunuz? [o] bütün âlemlerin Rabbinden bir vahiy[dir].” (Hakka, 69/42-43).“De ki: “Size bir tek ögüdüm var: ister baskalariyla birlikte iken ister yalniz, Allah’in huzurunda [bulundugunuzun bilincinde] olun ve sonra kendi kendinize, [bu elçi olarak görevlendirilen] arkadasinizda bir delilik olmadigini düsünün: O, yasayacaginiz siddetli azaba karsi sizi uyarmaktan baska bir sey yapmiyor.” Sebe/46.Kuran, Hz. Muhammed’in ne kâhin ne de deli olmadigini savunur. Ancak ne yazik ki Hz Muhammed’in düsünceleri ve eylemleri o toplumda delilik, falcilik ve sihirbazlik sayilmistir.Hz. Süleyman da “Ben insanlarin en delisiyim” der.  Hristiyanligin kurucusu Veli/Aziz Paulus; “Aranizda kendini hakîm sanan, hikmeti bulmak için deliligi kabul etmelidir,” demektedir.  Yine o, “Bir deli sifatiyla konusuyorum ve herkesten fazla deliyim.” Tevrat’ta söyle yazilidir: “Delilerin adedi sonsuzdur.” Çiçero da: Dünya delilerle doludur, demektedir. Yine Tevrat’ta: “Bütün insanlar, fazla hikmet yüzünden deli oldular.” Bu düsünceyle elbette hikmetin tümü Allah’a aittir,  delilik de bütün insanlaradir.“Allah’in deliligi, insanlarin hikmetinden daha degerlidir” düsüncesi Tevrat ve Incil’deki peygamberleri delilikle suçlayanlarin mecazi olmayan ve gerçek olan deliligini ortaya koyuyor.Iste söylenmesi gereken yerde hakikati egip bükmeden, ruhunda neyse yüzünde de o olarak söylemek erdemdir. Ve deliliktir.  Hakikatin iki dili vardir; birisi can yakici olarak gerçegi söylemek, digeri ise yutkunmak ve söylememek. Erasmus’un ifadesiyle zaman zaman bazi hâkimler,  beyazi siyaha, siyahi beyaza çevirmek hünerine sahiptir; agzi, hem sogugu hem de sicagi üfler, sözleri de ekseriya düsüncelerinden pek uzaktirlar.Bu nedenle çogu zaman kral, tiran ve hükümdarlar hakikati yüzlerine karsi gerçegi söyleyebilen insanlardan hoslanmadilar. Çevrelerine danisman diye topladiklari insanlar genelde peygamberler gibi hakikati söylemekte zorlandilar.Demek ki bizim burada övdügümüz delilik zulüm eden, yol kesen, ahlaksiz, sefih ve maskara, hak ve hakikati gizleyen, akil ve ruh sagligini kaybetmis delilik degildir.Tam aksine, yanar dag gibi harekete geçerek patlayan, etrafa atesler saçarak yüce hikmet daglarini olusturan, insanligin erdemli, adil, mutlu ve hür yasamlari için onlarin gözünde delilige razi olan peygamber, bilgin, sanatkâr ve filozoflarin deliligidir.Onlarin önünde saygiyla egilirim…Gerçek bilgini, bilgeyi, filozofu ve sanatkâri tanimaya çalisanlara ve onlara sahip çikanlar selam olsun…