Zekât, fitre ve oruç fidyesi kimlere verilir?

Zekât, fitre ve oruç fidyesi kimlere verilir? Zekât alip verirken nelere dikkat etmeli? Anne ve babaya zekât verilir mi? Kimlere verilmez? Fakir kardese zekât verilir mi? Gayrimüslime, sadaka veya zekât verilebilir mi? Çocuga ve deliye zekât verilir mi? Sorularinin cevabi haberimizde.Sual: Zekât, fitre ve oruç fidyesi kimlere verilir? CEVAP Bunlari maddeler hâlinde bildirelim: 1- Zengin olana, yani kurban nisabina malik olana zekât verilmez. Ana babaya, dedeye, büyükanneye, evlada, toruna, hanima ve kâfire verilmez. Fakir olmak sartiyla geline, kardes, hala, amca, dayi, teyze gibi akrabaya, damada, kayinvalideye, kayinpedere, kayinbiradere, üvey çocuga verilir. Eger salih iseler, yakin akrabaya vermek, daha çok sevab olur. Sâlih akraba yoksa, baska sâlihleri tercih etmelidir.2- Kadin, dinen fakir olan kocasina Imameyn’e göre zekât verir. Kocasi maddî sikinti içinde ise, bu kavle uymakta mahzur olmaz.3- Hayir kurumlarina zekât verilmez. Müctehid imamlarin hiçbiri, (Hayir kurumlarina zekât verilir) dememis ve bu konuda icma hâsil olmustur. Ögrenci yurtlarina veya vakiflara zekât verebilmek için, bu kurumlarin bir yetkilisi, bir fakirden vekâlet alir. Fakir, kurumdaki yetkili sahsa vekâlet verirken, (Benim adima zekât almaya ve aldigin zekâti diledigin yere vermeye seni vekil ettim) der. Yahut sadece (Seni zekât almaya umumi vekil ettim) demesi de kâfidir. O zaman vekil, aldigi zekâti, talebelerin veya kurumun ihtiyaçlarina sarf edebilir. Böylece dine uyulmus, zekât da dine uygun olarak verilmis olur.4- Hadis-i serifte, (Ilim ögrenmekte olanin 40 yillik nafakasi olsa da, buna zekât vermek caizdir) buyuruldu. Din bilgilerini ögrenmekte ve ögretmekte olanlar yani isi, meslegi bu olanlar, dinen zengin olsalar da, çalisip kazanmaya vakitleri olmadigi için zekât alabilirler. (Dürr-ül-muhtar)5- Babasi zenginse, küçük çocuguna zekât verilmez. Babasi fakirse, fakir olan küçük çocuga zekât verilir. Deliye de, fakirse zekât verilir. Çocuga, deliye verilecek zekât, babasina veya velisine yahut vasisine verilir. Zenginin küçük ogluna, fakir olsa da zekât verilmez, ama zenginin büyük çocuguna, zenginin hanimina veya zenginin babasina fakirseler verilebilir. Burada büyük demek âkil balig olmus demektir. Küçük ise, henüz âkil balig olmayana denir.6– Peygamber efendimizin soyundan gelen seyyidlere ve seriflere eskiden zekât verilmezdi. Günümüzde, bunlara da zekât verilir. (Dürr-i Yekta)Zekât alip verirken nelere dikkat etmeli? Sual: Zekât alip verirken nelere dikkat etmeli? CEVAP Maddeler hâlinde bildirelim: 1- Gayrimüslime zekât verilmez. [Zimmi, Islam devleti uyrugunda olan, gayrimüslim vatandas demektir.] Zimmi varken, zimmiye zekât hariç, fitre, kefaret, nezir [adak] ve sadaka verilirdi. Bugün, dünyada zimmi yoktur.2- Zekât verilecek kimseyi arastirmadan rastgele zekât verilmez. Zengine, ana baba, evlat gibi yakina veya Müslüman olmayana zekât vermek sahih degildir. Ancak arastirip, zekâtini verdikten sonra, bunun zengin veya gayrimüslim oldugu anlasilsa da verilen zekât sahihtir. Arastirdigi için, tekrar vermek gerekmez.3- Zekâtta salih akrabayi tercih etmeli, çünkü zekâti, salih olan fakir akrabaya vermek daha sevabdir. Hadis-i serifte, (Fakir akrabasi varken, baskalarina verilen zekâti, Allahü teâlâ kabul etmez) buyuruldu. Yani zekât borcundan kurtulursa da, zekâttan hâsil olan büyük sevaba kavusamaz. Sâlih fakir akraba yoksa baska sâlihleri tercih etmeli.4- Fakire verilen altin, onu zengin edecek kadar fazla olmamali. Borçsuz fakire nisap miktari yani 96 gram altin veya daha çok zekât vermek, mekruh olur. Fakirin 10 gr altin borcu varsa, 100 gr altini almasi mekruh olmaz. Fakir çocuklari da varsa, onlar adina da alabilir.5- Zekât verirken, zekât demek gerekmez, hediye dense de caizdir.6- Bir günlük yiyecegi olanin, zekât veya sadaka istemesi haramdir, fakat istemeden verilen sadakayi, zekâti almasi caizdir. Zekâti mümkünse, salih olan muhtaçlara vermeli.7- Fakire zekât için altin verip, tekrar onu ucuza satin almak mekruhtur. Kâgit para isterse, degerinden satin alinabilir.8- Fakirdeki alacagini zekâta saymak caiz olmaz. Fakirde alacagi olan zengin, fakire borç senedini verip, (Alacagimi zekât olarak sana verdim. Sen de borcuna karsilik kabul et) dese, fakir de kabul etse, zengin zekâtini vermis olmaz, çünkü zekât, borç senedi vermekle, razi olmakla verilmis olmaz. Ancak mal teslim etmekle verilmis olur. Bu zenginin, zekâtini fakire vermesi, fakirin de, aldiktan sonra, tekrar zengine geri vererek borcunu ödemesi gerekir.9- Fakirde alacagi olan zengin, fakirin borcunu verecegine güvenemiyorsa, güvendigi birini fakire gösterip, (Zekâtini almak ve borcunu ödemek için, bunu vekil yap) der. Zekâti bu vekile verir. Vekil de, zengine geri vererek, fakirin borcunu öder. Böylece hem zekât dine uygun verilmis, hem de, fakirin borcu ödenmis olur. (Dürr-i yekta, Mizan-i kübra)10- Ev kirasini ödeyemeyen fakir kiraciya, mal sahibi, kirayi almadan bagislasa, bu para zekât yerine geçmez, sadaka olur. (Redd-ül-muhtar)Sual: Anne ve babaya zekât verilir mi? Kimlere verilmez? CEVAP Ana babaya, dedeye, büyük anneye, evlada, toruna, hanima ve kâfire zekât verilmez. Fakir olmak sarti ile geline, damada, kayinvalideye, kayinpedere, kayinbiradere, üvey çocuga zekât verilir. Hala, amca, dayi, teyze gibi akrabaya zekât vermek daha çok sevap olur.Imameyne göre, borçlu ve fakir kimseye, hanimi zekât verebilir.(Mevkufat)Sual: Fakir bir çocuga zekât vermek istiyorum. Yasi küçük oldugu için, zekâti babasina verebilir miyim? CEVAP Evet.Zenginin ailesine zekât Sual: Bir kimse, zengin birinin fakir çocuguna veya fakir hanimina yahut zenginin fakir babasina zekât verebilir mi? CEVAP Bir kimse, zekâtini zenginin küçük ogluna veremez; ama zenginin büyük çocuguna, zenginin hanimina veya zenginin babasina fakirseler verebilir. (S. Ebediyye)Burada büyük demek akil balig olmus demektir. Küçükse henüz akil balig olmamis demektir.Sual: Kizimin aldigi evlatliga zekât verebilir miyim? CEVAP Kizinizin aldigi evlatlik, onun çocugu olmadigi gibi, sizin de torununuz olmaz. Ona zekât verebilirsiniz. Hatta kiziniz da ona zekât verebilir.Sual: Fakir kardese zekât verilir mi? CEVAP Evet.Sual: Fakir kardese zekât verilir mi? CEVAP Zekâtinizi, zengin degilse kiz kardesinize veya çocuklarina vermenizde mahzur yoktur.Sual: Bir fakir aldigi zekâti herhangi bir zengine veya bizzat zekât veren zengine hediye etse, zenginin o parayi kullanmasi caiz olur mu? CEVAP Fakir aldigi zekâti, zengine verebilir. Verdigi hediye olur. Zenginin bunu almasi helal olur. Çünkü fakir kendi mülkünden vermistir. Bir hadis-i serif meali söyledir: (Su bes Müslüman zengin zekât alabilir: 1- Allah yolunda cihad eden, 2- Zekât toplamakla görevli olan, 3- Borçlu ve borcunu ödeyemeyen zengin, 4- Kendi memleketinde zengin oldugu halde, bulundugu yerde parasiz kalan ve çok alacagi varsa da, alamayip muhtaç kalan. 5- Fakir, aldigi zekâti zengine hediye ederse, zengin bunu alabilir.) [Ebu Davud]Sual: Fakir kardese zekât verilir mi? CEVAP Malini israf edene, haramda kullanana zekât ve fitre vermek layik degildir. Verilirse sevabi az olur.Salih olmayan fakir müslümana da, zekât vermek sahihtir. Fakat salihleri tercih etmek çok sevaptir. Fâsika zekât vermek, kiraç yere ekin ekmeye benzer, bire 3-5 alinabilir. Salihlere vermek ise, mümbit topraga ekin ekmeye benzer. Sulak, verimli topraga tohum atilirsa daha çok mahsul alinir.Kâfir, her ibadet gibi zekât vermekle de mükellef degildir. Gayri müslime zekât vermek caiz degildir. Resulullah sallallahü aleyhi ve sellem, Muaz bin Cebel hazretlerini Yemen’e gönderirken, zekâtin, usrun, kimlerden alinip kimlere verilecegini bildirirken, (Müslüman zenginlerinden al, fakirlerine ver) buyurdu. (Buhari)Bu hadis-i serifi açiklayan âlimler, zekâtin müslüman zenginlerden alinacagini ve onlarin [müslümanlarin] fakirlerine verilecegini, gayri müslime verilmeyecegini bildirmislerdir.Sual: Akrabaya sadaka, zekât vermek çok sevab deniyor; ama benim akrabalarim fâsiktir. O parayla, içki içerler. Bunlara vermeyip, salihleri mi tercih etmeliyim? CEVAP Evet, salihleri tercih etmek gerekir. Salih akrabalari tercih etmekse, daha çok sevabdir. Hadis-i serifte, (Fakir akrabasi varken, baskalarina verilen zekâti, Allahü teâlâ kabul etmez) buyuruldu. Yani, zekât borcundan kurtulursa da, zekâttan hâsil olan büyük sevaba kavusamaz. (F. Bilgiler)Gayrimüslime sadaka Sual: Gayrimüslime, sadaka veya zekât verilebilir mi? CEVAP Zimmi varken, zimmiye zekât hariç, fitre, kefaret, nezir [adak] ve sadaka verilirdi.. Bugün, dünyada zimmi yoktur. Yani, simdi gayrimüslime, zekât da, sadaka da verilmez. [Zimmi, Islam devleti uyrugunda olan, gayrimüslim vatandas demektir.]Sual: Salih bir Müslümana, dinen fakir olup olmadigini sordum. Hesap etti. Nisaba ulasmadigini, fakir oldugunu söyledi. Ben de zekâtimi ona verdim. Aradan bir müddet geçtikten sonra, o kimse, ben yanlis hesap etmisim, dinen zenginmisim, verdigin parayi da harcadim. Sen zekâtini bir fakire ver dedi. Zekâtimi tekrar bir fakire vermem gerekir mi? CEVAP Fakir mi, zengin mi diye, gerekli arastirmayi yaptiginiz için, tekrar vermek gerekmez. Zekât verilebilecegini, sorusturup anlayarak, zekâtini verdikten sonra, bunun zengin oldugu anlasilsa, zarari olmaz; yani zekât kabul olur. Fikih kitaplarinda deniyor ki: Zekât verilecek olan kimse, fakir oldugunu, zekât alabilecegini söylemis ise, bu kimsenin, zekât almaya hakki olup olmadigini arastirmak gerekmez. Buna zekât verince, sorusturarak, arastirarak vermis sayilir. (Nehr-ül-Faik)Sual: Çocuga ve deliye zekât verilir mi? CEVAP Babasi zengin ise, çocuga zekât verilmez. Babasi fakir ise, fakir olan çocuga zekât verilir. Deliye de fakir ise zekât verilir.Çocuga, deliye verilecek zekât, babasina veya velisi olan akrabasina veya vasisine verilir. Zenginin küçük ogluna fakir olsa da zekât verilmez; ama büluga ermis oglu fakir ise verilir. (S. Ebediyye)Din ilmi talebesi Sual: Din ilmi ögrenen ögrenciye, zengin de olsa zekât verilir deniyor. Ben her gün dini kitap okuyup, dinimi ögrenmeye çalisiyorum. Zengin de olsam, zekât alabilir miyim? CEVAP Dinini ögrenmek, her Müslümanin vazifesidir. Din ilmi tahsil eden ögrenci farklidir.Kocaya zekât Sual: Sâfiî’de kadin, fakir olan kocasina zekât verebilir mi? CEVAP Evet, verebilir. (Mizan-ül-kübra)Hanefî’de ise ihtilaflidir, esah olan kavle göre, kadin kocasina zekât veremez.Müellefe-i kulüb Sual: Kur’an-i kerimde, müellefe-i kulüb denilen kimselere zekât verilebilecegi bildirilirken, niye simdi bunlara zekât verilmiyor? CEVAP Kalblerine imanin yerlestirilmesi veya kötülükleri önlenmek istenilen bazi kâfirlere ve yeni iman etmis ve iman yönünden zayif Müslümanlara müellefe-i kulûb denirdi. Resulullah efendimiz, bunlarin üçüne de zekât verirdi, fakat hazret-i Ebu Bekr zamaninda, beyt-ül-mal emini olan Hazret-i Ömer, bir hadis-i serif okuyarak,(Müellefe-i kulüb olanlara zekât verilmesini Resulullah nesh etmistir) dedi. Halife ve Eshab-i kiramin hepsi, bunu kabul ederek, nesh edilmis oldugunda ve artik bunlara zekât verilmemesi hususunda icma hâsil oldu. Nesh, Resulullah hayattayken olur. Icmaise, vefatindan sonra olur. Bu inceligi anlamayanlar, bunu Hazret-i Ömer’in nesh ettigini saniyorlar. Eshab-i kirama ve fikih âlimlerine dil uzatiyorlar. Bedâyi ve diger kitaplarda bildirildigi gibi, Islamiyet’e yardim için, düsmanin zararini önlemek için, onlara mal, para her zaman ödenir, fakat bu beyt-ül-malin zekât bölümünden degil, baska bölümünden ödenir. Görülüyor ki, müellefe-i kulüb denilen kimselere ödeme yapilmasi yasak edilmemis, onlara zekât verilmesi yasak edilmistir. (F. Bilgiler)Bakilan kisiye zekât Sual: Kocasi ölmüs ve kimsesiz kalmis fakir kayinvalideme evimde bakiyorum. Zekâtimi ona verebilir miyim? CEVAP Evet, vermek iyi olur.Seyyidlere zekât Sual: Peygamber efendimizin soyundan gelen seyyidlere ve seriflere eskiden zekât verilmezdi. Simdi verilir mi? CEVAP Evet, bugün için bunlara zekât verilir. (Dürr-i Yekta)Zenginin çocugu Sual: Babasi veya annesi zengin olan balig olmamis çocuga zekât verilebilir mi? CEVAP Babasi zenginse zekât verilemez. Babasi fakir, annesi zenginse, ona zekât verilebilir, çünkü balig olmamis bir çocuk, annesinin maliyla zengin sayilmaz. (Redd-ül-muhtar)Kime zengin denir? Sual: Dinimize göre, zengin ve fakir kime denir? CEVAP Kurban nisabina malik olana, dinen zengin denir. Bu nisaba malik olanin, zekât almasi haram olur. Kurban nisabina malik olmayana ise,dinen fakir denir. Bu kimse zekât alabilir. Ihtiyaci olan esyadan ve borçlarindan fazla olarak, zekât nisabi kadar [96 gram altin veya o degerde] mali veya parasi bulunan Müslüman, kurban nisabina malik demektir.Müellefe-i kulûb Sual: (Müellefe-i kulûb sinifina zekât vermek, misyonerlerin parayla insanlari Hristiyan yapmasina benziyor) denilerek konuyla ilgili âyet tenkit ediliyor. Acaba bu iddiayi misyonerler mi yapiyor? CEVAP Elbette, öyledir. Müslüman olan kimse âyet-i kerimeyi nasil tenkit eder ki? Ya ateisttir veya misyonerdir. Müellefe-i kulübe zekât vermekteki maksat, kâfirlerin kötülüklerini önlemek, onlarla iyi geçinmek ve Islâmiyet’in güzel ahlakini her yere yaymaktir. Müellefe-i kulübe dâhil olanlarin bir kismi da, kalblerinin kazanilmasi ve Islamiyet’e isindirilmasi istenen yeni Müslüman olmus kimselerdir. Yani sadece kâfirlere degil, yeni Müslüman olmus kimselere de verilirdi.Bedayî ve diger kitaplarda bildirildigi gibi, Islamiyet’e yardim etmek ve düsmanin zararini önlemek için, onlara mal, para her zaman ödenir. Ama bu, Beyt-ül-malin zekât bölümünden degil, baska bölümünden verilir. Demek ki, müellefe-i kulübe giren kimselere ödeme yapilmasi yasaklanmamis, onlara zekât verilmesi yasaklanmistir. (F. Bilgiler)Üvey evlada zekât Sual: Karimin ölen kocasindan olan erkek ve kiz çocuguna, yani üvey çocuklarima, zekât vermem caiz midir? CEVAP Çocuklar fakirse caiz olur. Mecmua-i Zühdiye’de söyle deniyor: Karisinin ilk kocasindan olan fakir evlâdina, üvey babasi zekât verebilir. (Ibni Nüceym)Üvey çocuga zekât verilebilecegi S. Ebediyye’de de yazilidir.Kaynak: dinimizislam.com