Akıl mı?
Bilgi mi?
Güç mü?
Bunların hiçbiri tek başına yeterli değildir. Çünkü insanı insan yapan asıl şey vicdandır.
Vicdan; içimizde susmayan bir sestir.
Yanlış yaptığımızda bizi rahatsız eden, doğruyu yaptığımızda içimizi huzurla dolduran o sessiz hakem…
Eskiden büyüklerimiz bir iş yaparken önce kendilerine şu soruyu sorarlardı:
“Bu yaptığım doğru mu?”
Bugün ise çoğu zaman sorulan soru değişti:
“Bundan bana ne fayda var?”
İşte mesele tam da burada başlıyor.
Toplumları ayakta tutan şey kanunlar değildir.
Kanunlar ancak sınır çizer.
Asıl düzeni sağlayan şey insanın içindeki ahlaktır, vicdandır.
Bir insan, kimse görmediği halde doğruyu yapabiliyorsa;
kimse bilmeyecek olsa bile yanlış yapmaktan kaçınıyorsa…
İşte orada gerçek bir insanlık vardır.
Fakat ne yazık ki günümüzde bu iç denetim giderek zayıflıyor.
Yalan söylemek kolaylaştı.
Haksız kazanç normalleşti.
Başkasının hakkını çiğnemek sıradanlaştı.
Ve en tehlikelisi…
İnsanlar artık yaptıkları yanlışlardan utanmamaya başladı.
Eskiden bir insan ayıp bir iş yaptığında başını eğermiş.
Şimdi ise çoğu zaman başını kaldırıp bunu savunabiliyor.
Demek ki kaybettiğimiz şey sadece bazı değerler değil…
Kaybettiğimiz şey utanma duygusu.
Oysa utanma, insanın içindeki son bekçidir.
O giderse geriye çok az şey kalır.
Belki de kendimize yeniden şu soruyu sormanın zamanı gelmiştir:
Biz gerçekten ilerliyor muyuz?
Teknolojimiz ilerliyor olabilir.
Şehirlerimiz büyüyor olabilir.
İmkânlarımız artıyor olabilir.
Ama vicdanımız aynı ölçüde büyüyor mu?
İşte asıl mesele budur.
Çünkü vicdan küçülürse, insan büyüse bile toplum küçülür.
Ve unutmayalım…
Vicdanın sustuğu yerde adalet konuşamaz.